اسرار دنیای زیردریاییها تنها به تجهیزات نظامی محدود نمیشود. در ادامه به بررسی حقایقی میپردازیم که نگاه شما را به این غولهای آهنی ساکت در اعماق دریا تغییر میدهد.
زیردریاییها از مرموزترین و پیچیدهترین وسایل نقلیهای هستند که بشر تاکنون ساخته است و به همین دلیل نیروی دریایی آمریکا از آنها با عنوان «خدمت خاموش» یاد میکند. این شناورهای جنگی برای آن طراحی شدهاند که بیصدا در زیر سطح آب حرکت کنند و در مناسبترین لحظه، بدون جلب توجه مأموریت خود را انجام دهند.
آنها میتوانند برای جمعآوری اطلاعات، انتقال نیروهای ویژه، حفاظت از ناوگانهای دریایی یا ایجاد نوعی بازدارندگی پنهان در نزدیکی سواحل کشورهای رقیب به کار گرفته شوند. زیردریاییها تنها ابزارهایی نظامی نیستند، بلکه نمونهای از پیشرفتهترین دستاوردهای مهندسی در دنیای مدرن به شمار میروند.
ساختار، تواناییها و شیوه عملکرد زیردریاییها، مجموعهای از جزئیات فنی و شگفتانگیز را در خود جای داده که کمتر به چشم میآید. در ادامه، نگاهی دقیقتر به مهمترین ویژگیها و حقایق مربوط به طراحی و عملکرد این شناورهای رازآلود خواهیم داشت.
6 حقیقت باورنکردنی درباره زیردریاییها
تنها شمار محدودی از زیردریاییها موفق میشوند نشان معتبر «دلفین جنگی» را دریافت کنند؛ نشانی که از دشوارترین افتخارات نیروی دریایی به شمار میرود. با وجود این سطح بالای تخصص و پیچیدگی، بسیاری از زیردریاییهای امروزی برای انجام کامل مأموریتهای خود تنها به ۱۳۰ تا ۱۵۰ نفر خدمه نیاز دارند، در حالی که یک ناو هواپیمابر بزرگ مانند یواساس جرالد آر. فورد با هزاران نیروی انسانی شامل ملوانان، افسران، کارکنان فنی و خدمه پروازی اداره میشود.
همین ترکیب از محدودیت، دقت و مأموریتهای پنهان باعث شده زیردریاییها همواره در ردیف جذابترین و اسرارآمیزترین تجهیزات نظامی قرار بگیرند، بهویژه آنکه معمولاً جز در بندر اصلی خود کمتر در معرض دید قرار میگیرند. ورود به اعماق دریا و حفظ عملکرد در چنین شرایطی، به فناوری و مهندسی فوقالعاده پیشرفتهای نیاز دارد. در این مقاله نیز سراغ نکاتی میرویم که کمتر درباره این شناورهای شگفتانگیز شنیده شدهاند.
1. کنترل حرکت و عمق در زیردریایی
زیردریاییها از هیدروپلنها یا همان صفحات شیرجه برای حرکت و کنترل عمق در آب استفاده میکنند؛ تجهیزاتی که در ظاهر شبیه بالهای کوچک بیرونی هستند اما در عمل نقش بسیار مهمی در هدایت این شناورها دارند. وقتی یک زیردریایی بخواهد از سطح به عمق برود، این کار را با گرفتن عمدی آب در مخازن تعادل انجام میدهد تا وزن و چگالی کلی آن افزایش پیدا کند و شناور بهتدریج فرو برود.
سپس برای بازگشت به سطح، از هوای فشرده استفاده میشود تا آبِ داخل مخازن تعادل بیرون رانده شود و شناوری لازم برای بالا آمدن دوباره ایجاد شود. با این حال، پس از آنکه زیردریایی در عمق دلخواه تثبیت شد، دیگر تغییرات لحظهای عمق بیشتر به کمک صفحات شیرجه انجام میشود.
این صفحات که هیدروپلن هم نامیده میشوند، مشابه سطوح کنترل پرواز در هواپیماها عمل میکنند، با این تفاوت که زیردریایی در محیطی بسیار متراکمتر از هوا حرکت میکند و بنابراین واکنش آن به تغییرات زاویهای و سرعتی، متفاوت و پیچیدهتر است. هیدروپلنها معمولاً بهصورت دو مجموعه نصب میشوند؛ یکی در بخش جلویی و دیگری در بخش عقبی بدنه و مجموعه عقب اغلب در کنار سکانها قرار میگیرد تا کنترل جهت بهتر انجام شود.
هیدروپلنهای جلویی که نزدیک دماغه زیردریایی قرار دارند، بهویژه در مانورهای کمسرعت کارآمدترند و بیشتر برای کنترل عمق استفاده میشوند، در حالی که صفحات عقب معمولاً برای کنترل زاویه یا گام بدنه نسبت به سطح آب کاربرد دارند. با این همه، زیردریاییهای پیشرفتهتر میتوانند در شرایط اضطراری از هیدروپلنهای جلویی حتی در سرعتهای بالاتر هم بهره بگیرند.
در گذشته، هدایت این سطوح کار سادهای نبود و برخلاف هواپیماها که یک خلبان میتواند تمام سطوح کنترل را مدیریت کند، زیردریاییهای قدیمیتر به سه خدمه نیاز داشتند تا دو صفحه و سکان را همزمان کنترل کنند. اما در زیردریاییهای مدرن، فناوری حرکت با سیم این فرایند را بسیار سادهتر کرده و باعث شده هم کنترل دقیقتر شود و هم پرسنل کمتری برای اداره سامانههای هدایت لازم باشد.
- زیردریایی گمشده آمریکا از جنگ جهانی دوم پس از دههها در اقیانوس پیدا شد
- رونمایی ترکیه از اولین زیردریایی کوچک بومی با تکنولوژی پیشرفته
- راز ناوبری زیر آب؛ زیردریاییها بدون اینترنت و GPS چگونه حرکت میکنند؟
2. ناوبری و تشخیص موقعیت در زیر آب
زیردریاییها دقیقاً میدانند کجا هستند، بدون آنکه لازم باشد به بیرون نگاه کنند. البته این دقت حاصل ترکیب چند سامانه ناوبری بسیار پیشرفته است. بیشتر مردم جیپیاس را بدیهی میدانند، بهویژه با توجه به اینکه تلفنهای همراه امروزی در ناوبری ماهوارهای تا چه اندازه قابل اعتماد شدهاند، اما این فناوری تنها تا زمانی کار میکند که سیگنال ماهوارهای بتواند به گیرنده برسد.
زیردریاییها هنگام حضور در سطح آب میتوانند از جیپیاس استفاده کنند، ولی وقتی به عمق اقیانوس میروند، سیگنالهای ماهوارهای دیگر نمیتوانند از آب عبور کنند و باید از جایگزین دیگری استفاده شود. روشهای دیگر مانند ناوبری نجومی هم در زیر آب عملاً غیرممکن است، زیرا در آن روشها ملوان باید ستارهها، ماه یا خورشید را ببیند و این برای یک زیردریایی مگر با بالا آمدن به سطح امکانپذیر نیست.
به همین دلیل، زیردریاییها از سامانه ناوبری اینرسی یا INS استفاده میکنند. این سامانه با بهرهگیری از ژیروسکوپها و شتابسنجها، تغییرات حرکت را از یک نقطه مرجع محاسبه کرده و مسیر طیشده را با دقت بالا برآورد میکند. دقت آن به پای جیپیاس نمیرسد، اما برای مأموریتهای زیرسطحی کاملاً کافی است و میتواند موقعیت شناور را با خطایی در حد چند ده متر تخمین بزند. البته خدمه باید هر حدود ۱۵۰ ساعت یکبار ژیروسکوپها را با استفاده از سایر تجهیزات ناوبری کالیبره کنند تا دقت سامانه حفظ شود.
3. سونار و دید زیردریایی در محیط تاریک دریا
در محیط زیر آب که نور بهسختی نفوذ میکند، دید مستقیم هم تقریباً از بین میرود و زیردریایی نمیتواند مانند یک شناور سطحی، اطراف خود را با چشم ببیند. برای جبران این محدودیت، از سونار فعال و غیرفعال استفاده میشود. سونار فعال با تولید یک پالس یا انفجار صوتی و سپس گوش دادن به بازتاب آن کار میکند و به خدمه اجازه میدهد اشیاء، موانع و حتی بستر دریا را شناسایی کنند.
اما این روش خطر دارد، زیرا صدای تولیدشده ممکن است توسط سایر زیردریاییها یا سامانههای شنود دشمن نیز دریافت شود و موقعیت شناور را لو بدهد. در مقابل، سونار غیرفعال از میکروفونهای بسیار حساس برای شنیدن صدای کشتیها، موتورها، پروانهها و حتی جانداران دریایی استفاده میکند، بدون آنکه خود زیردریایی هیچ علامت آشکاری از حضورش بروز دهد.
- تصاویر ماهوارهای، زیردریایی اتمی تایپ 09V چین با موشکهای مافوق صوت آن را نشان میدهند
- چگونه شوروی با K-222 به رکورد سرعت در زیردریاییها دست یافت؟
- 5 تا از بدترین زیردریاییهای تاریخ تا سال 2026
4. ماندگاری مأموریت و مسئله سوخت و غذا
عامل دیگری که زندگی و مأموریت زیردریاییها را تعیین میکند، مسئله برد و ماندگاری در دریاست. برخلاف خودروها که معمولاً با میزان سوخت یا شارژ باقیمانده محدود میشوند، در مورد زیردریاییها نوع پیشرانه نقش تعیینکنندهای دارد. زیردریاییهای دیزل-الکتریکی باید بهطور منظم سوختگیری کنند و بنابراین برد عملیاتی آنها محدود است، اما ناوگان زیردریاییهای هستهای ایالات متحده به گونهای طراحی شده که سوخت سنتی دیگر عامل اصلی محدودکننده نباشد.
یک نیروگاه هستهای در زیردریایی میتواند انرژی لازم را برای سالها فراهم کند و بعضی از این شناورها بین دو نوبت سوختگیری حتی تا دو یا سه دهه نیز به خدمت ادامه دادهاند. با این حال، این بدان معنا نیست که مأموریت آنها نامحدود است، زیرا محدودیت واقعی از سوی خدمه انسان اعمال میشود. آب دریا برای نوشیدن مناسب نیست، اما زیردریاییها به سامانههای نمکزدایی و تقطیر مجهز هستند تا آب شیرین مورد نیاز برای آشامیدن، پختوپز و بهداشت را تولید کنند.
بنابراین مشکل اصلی، سوخت یا آب نیست، بلکه غذاست. انسانها باید هر روز چند وعده غذا بخورند، بهویژه در محیطی بسته و پرتنش که فعالیت جسمی و هوشیاری بالا مورد نیاز است. در زیردریایی، آشپزها در یک فضای کوچک و فشرده هر روز برای تمام خدمه غذا تهیه میکنند و ذخیره مواد غذایی باید با دقت بسیار زیاد برنامهریزی شود. معمولاً موجودی یک زیردریایی برای حدود ۷۷ روز گشتزنی کفایت میکند، اما اگر مأموریت تمدید شود، نیروهای پشتیبانی میتوانند مواد تازه را از طریق عملیات تأمین مجدد به شناور برسانند.
در چنین مواردی، نیروی دریایی، تفنگداران دریایی یا نیروی هوایی ایالات متحده ممکن است با استفاده از بالگردهای MH-60R Seahawk، هواپیماهای عمودپرواز CMV-22 Osprey یا حتی هواپیماهای باری C-17 Globemaster III، اقلام مورد نیاز خدمه را تحویل دهند.
5. زمان، خواب و زندگی روزمره در زیردریایی
زندگی در زیردریایی از نظر زمانبندی نیز کاملاً متفاوت از زندگی روی خشکی است. در کشتیها خورشید و آسمان شب نشانههایی طبیعی برای تشخیص زمان هستند، اما در زیر آب چنین چیزی وجود ندارد. خدمه زیردریایی ممکن است هفتهها یا ماهها نور روز را نبینند و تنها زمانی هوای تازه استنشاق کنند که به سطح برسند یا به بندر بازگردند. در نتیجه، مفهوم شب و روز در این محیط کمرنگ یا حتی بیمعنا میشود.
بهجای روز کاری معمول ۸ ساعته، بیشتر زیردریاییهای نیروی دریایی آمریکا از یک چرخه ۱۸ ساعته استفاده میکنند: شش ساعت نگهبانی در پست، شش ساعت برای کارهای دیگر مانند نگهداری، تعمیر و آموزش، و شش ساعت استراحت؛ البته این تقسیمبندی بیشتر روی کاغذ است و در عمل، وظایف و فشار کاری میتواند بسیار بیش از این باشد.
گاهی خدمه با تنها ۹۰ دقیقه خواب، روزهایی ۴۸ ساعته را پشت سر میگذارند. نبود نشانههای بصری باعث میشود فرد نداند بیرون روز است یا شب و تنها راه تشخیص، نگاه کردن به ساعت و تقویم شخصی است. وقتی این وضعیت با عبور از مناطق زمانی مختلف و مأموریتهای طولانیمدت ترکیب میشود، بدن انسان بهراحتی دچار سردرگمی میشود و ممکن است ذهن و بدن فرد حس کنند نیمهشب است، در حالیکه بیرون در واقع صبح یک روز دیگر در نقطهای متفاوت از جهان است.
- لاکهید مارتین از زیردریایی خودران رونمایی کرد که میتواند پهپادهای هوایی و اژدر شلیک کند
- زیردریایی کلاس کلمبیا، پروژهای که میلیاردها دلار هزینه و تاخیر استراتژیک به بار آورد
- زیردریاییهای دیزلی چگونه کار میکنند و چرا هنوز بازنشسته نشدهاند؟
- زیردریایی هسته ای کره شمالی، قدرت دریایی آمریکا را به چالش میکشد!
6. خطر، تلفات و گشت ابدی
خطرات زیردریاییها نیز بخش جداییناپذیر تاریخ آنهاست. خدمت نظامی همیشه با ریسک همراه است، اما در مورد زیردریاییها این خطر به دلیل محیط پنهان، فشار بالا، دوری از سطح و وابستگی شدید به سامانههای فنی چند برابر میشود. نیروی دریایی ایالات متحده در جریان جنگ جهانی دوم ۵۲ زیردریایی را از دست داد و این امر به نرخ تلفات ۲۰ درصدی انجامید که در میان شاخههای مختلف نیروهای مسلح آمریکا بالاترین درصد تلفات را نشان میدهد.
در مجموع، ۶۵ زیردریایی نیروی دریایی آمریکا در طول تاریخ به دلایل مختلف از بین رفتهاند. درباره این شناورها گفته میشود که در «گشت ابدی» هستند، زیرا پس از خروج برای مأموریت دیگر هرگز بازنگشتهاند. این اصطلاح ریشه در سنت دریایی دارد؛ جایی که وقتی زیردریایی بندر را ترک میکند گفته میشود به گشت میرود. اگر مأموریت رزمی باشد، آن را گشت جنگی مینامند و اگر زیردریایی موشک بالستیک هستهای باشد، در گشت بازدارندگی قرار دارد.
بنابراین، وقتی شناوری از مأموریت خود بازنمیگردد، گفته میشود که وارد گشت ابدی شده است. این عبارت، چه لاشه شناور بعدها پیدا شود و چه هرگز پیدا نشود، بهکار میرود و یادآور این حقیقت است که مأموریت زیردریاییها همواره در مرز میان فناوری و خطر دائمی قرار دارد.
0 نظرات