انسان پس از چندین دهه قرار است دوباره به ماه بازگردد و مأموریت آرتمیس 3 (Artemis 3) بهعنوان یکی از مهمترین گامها در این مسیر شناخته میشود. یک مأموریت سرنشیندار آزمایشی که برای ارزیابی عملیات اتصال، ملاقات مداری و همکاری میان فضاپیمای اوریون و ماهنشینها طراحی شده است. موفقیت آن، زمینه را برای نخستین فرود سرنشیندار آرتمیس، طی مأموریت آرتمیس 4 فراهم خواهد کرد.
برنامه آرتمیس با هدف ایجاد حضور پایدار انسان در ماه، توسعهی فناوریهای موردنیاز برای سفر به مریخ و گسترش همکاریهای بینالمللی در کاوشهای فضایی طراحی شده است. پیش از این قرار بود طی آرتمیس 3 فضانوردان در قطب جنوب ماه فرود بیایند اما ناسا با بازنگری در معماری مأموریتها نقش آرتمیس 3 را تغییر داد.
مأموریت آرتمیس 3 چیست؟
اهداف اصلی
فهرست فضانوردان
فضاپیمای اوریون
موشک SLS
سامانههای ماهنشین
روند مأموریت
تفاوت با طرح اولیه
دلیل تغییر برنامه آرتمیس
چالشهای فنی
پس از آرتمیس 3
اهمیت کاوشهای آینده
جمعبندی
مأموریت آرتمیس 3 چیست؟
در نگاه نخست آرتمیس 3 یک مأموریت آزمایشی است، اما در حقیقت یکی از حساسترین مراحل برنامه آرتمیس بهشمار میرود. ناسا قصد دارد در این مأموریت که برای اواخر سال 2027 برنامهریزی شده است، بسیاری از فناوریها، سامانهها و عملیات مداری را که برای فرودهای آینده روی ماه ضروری هستند، در شرایطی کاملا واقعی آزمایش کند.
طی این مأموریت چهار فضانورد توسط موشک «سامانه پرتاب فضایی» (SLS) و سوار بر فضاپیمای «اوریون» (Orion) به فضا اعزام میشوند. اوریون پس از رسیدن به مدار زمین، با سامانههای ماهنشین توسعهیافته توسط شرکتهای تجاری ملاقات میکند و عملیات اتصال به آنها را انجام خواهد داد.
بدین ترتیب ناسا میتواند پیش از اعزام فضانوردان به سطح ماه، عملکرد سامانههای پیچیده را در محیط عملیاتی بررسی کند. میتوان گفت که هدف نهایی این مأموریت کاهش ریسکهای فنی و عملیاتی برای مأموریتهای بعدی است؛ مأموریتهایی که انسان را پس از چند دهه دوباره به سطح ماه بازمیگردانند.
اهداف اصلی آرتمیس 3
هرچند آرتمیس 3 بر سطح ماه فرود نمیآید، اما اهدافی بسیار گسترده و حیاتی برای آن طراحی و تعریف شده است. این مأموریت پاسخ دادن به مجموعهای از پرسشهای فنی را دنبال میکند که موفقیت کلی برنامه آرتمیس به آنها وابسته است.
آزمایش عملیات ملاقات مداری
«ملاقات مداری» (Rendezvous) یکی از دشوارترین عملیات فضایی است. در این فرآیند دو فضاپیما باید با سرعتهای بسیار بالا و در شرایط کاملا کنترل شده به یکدیگر نزدیک شوند. آرتمیس 3 فرصتی فراهم میکند تا ناسا عملکرد سامانههای ناوبری، هدایت و کنترل خود را در این زمینه ارزیابی کند.
آزمایش اتصال فضاپیماها
پس از ملاقات مداری، «اتصال فیزیکی» (Docking) دو فضاپیما انجام میشود. کوچکترین خطا در این مرحله میتواند مأموریت را با شکست مواجه سازد. اتصال موفق اوریون به سامانههای فرود قمری یکی از مهمترین اهداف مأموریت خواهد بود.
اعتبارسنجی سامانههای تجاری
برنامه آرتمیس وابستگی زیادی به همکاری بخش خصوصی دارد. حالا شرکتهای تجاری توسعهی سامانههای فرود روی ماه را بر عهده دارند و ناسا باید اطمینان یابد که این سامانهها طبق استانداردهای سختگیرانه فضایی عمل میکنند.
توسعهی روند عملیات
فضانوردان و تیمهای زمینی باید روشهای اجرایی تازهای را برای مأموریتهای آینده تدوین کنند. آرتمیس 3 بستری برای آزمایش این رویهها خواهد بود.
آمادهسازی آرتمیس 4
مهمترین هدف آرتمیس 3 فراهم کردن شرایط لازم برای مأموریت فرود سرنشیندار آرتمیس 4 است. بنابراین برای پیشروی کل برنامهی بازگشت به ماهف از اهمیت بالایی برخوردار است.
فضانوردان مأموریت آرتمیس 3
ناسا در 19 خرداد 1405 (9 ژوئن 2026) بهطور رسمی خدمهی مأموریت آرتمیس 3 را معرفی کرد. این گروه چهار نفره مسؤول اجرای یکی از پیچیدهترین مأموریتهای سرنشیندار تاریخ معاصر فضانوردی خواهند بود؛ مأموریتی که قرار است در مدار زمین عملیات ملاقات و اتصال میان فضاپیمای اوریون و سامانههای ماهنشین را آزمایش کند.
فرمانده مأموریت: رندی برزنیک
فرماندهی آرتمیس 3 بر عهدهی «رندی برزنیک» (Randy Bresnik) است. او یکی از فضانوردان باتجربهی ناسا بهشمار میرود و سابقهی دو سفر فضایی، حضور در ایستگاه فضایی بینالمللی و فرماندهی مأموریتهای مداری را در کارنامهی خود دارد. ناسا او را به دلیل تجربه گسترده در عملیات فضایی پیچیده و توانایی رهبری تیمهای چندملیتی برای این جایگاه انتخاب کرده است.
خلبان مأموریت: لوکا پارمیتانو
سمت خلبان مأموریت به ««لوکا پارمیتانو» (Luca Parmitano) از آژانس فضایی اروپا (ESA) سپرده شده است. پارمیتانو نخستین فضانورد ایتالیایی است که بهعنوان خلبان یکی از مأموریتهای آرتمیس انتخاب میشود. او پیشتر دو بار به فضا سفر کرده و فرمانده ایستگاه فضایی بینالمللی هم بوده است. حضور او نمادی از همکاری بینالمللی گسترده در برنامهی آرتمیس محسوب میشود.
متخصص مأموریت: فرانک روبیو
یکی دیگر از اعضای خدمه، «فرانک روبیو» (Frank Rubio) است. او در سال 2023 با اقامت 371 روزه در ایستگاه فضایی بینالمللی رکورد طولانیترین پرواز فضایی یک فضانورد آمریکایی را ثبت کرد. تجربهی او در مأموریتهای بلندمدت فضایی و مدیریت سامانههای پیچیده، از مهمترین دلایل انتخابش برای آرتمیس 3 عنوان شده است.
متخصص مأموریت: آندره داگلاس
چهارمین عضو تیم، «آندره داگلاس» (Andre Douglas) است که نخستین پرواز فضایی خود را در آرتمیس 3 تجربه خواهد کرد. او مهندس سامانههای فضایی، پژوهشگر حوزهی رباتیک و از اعضای نسل جدید فضانوردان ناسا است. داگلاس پیش از انتخاب بهعنوان فضانورد، در پروژههای پیشرفتهی مرتبط با سامانههای خودکار و فناوریهای فضایی فعالیت داشته و به گفتهی ناسا او یکی از چهرههای کلیدی نسل آیندهی کاوشهای فضایی است.
فضانورد ذخیره مأموریت: باب هاینز
ناسا همچنین «باب هاینز» (Bob Hines) را بهعنوان فضانورد ذخیرهی مأموریت آرتمیس 3 معرفی کرده است. او در تمام مراحل آموزشی همراه خدمهی اصلی حضور خواهد داشت و در صورت بروز هر تغییری در ترکیب خدمه، میتواند جایگزین یکی از اعضای اصلی شود.
فضاپیمای اوریون در مأموریت آرتمیس 3
فضاپیمای اوریون ستون فقرات برنامه آرتمیس محسوب میشود. این فضاپیما برای سکونت و جابهجایی فضانوردان به اعماق فضا طراحی شده و نسبت به فضاپیماهای مورد استفاده در مدار پایین زمین تواناییهای بسیار بیشتری دارد.
اوریون از چند بخش اصلی شامل ماژول سرنشیندار، ماژول خدمات اروپایی، سامانههای پشتیبانی حیات، سامانههای ارتباطی دوربرد و سپر حرارتی پیشرفته تشکیل شده است. این فضاپیما در آرتمیس 3 اوریون نقش مرکز فرماندهی مأموریت را بر عهده خواهد داشت و سراسر عملیات ملاقات و اتصال با سامانههای فرود، از طریق این فضاپیما مدیریت میشود.
موشک SLS در مأموریت آرتمیس 3
برای رساندن اوریون به فضا، ناسا از سامانهی پرتاب فضایی استفاده میکند. SLS بزرگترین و قدرتمندترین موشکی است که ناسا از زمان برنامهی آپولو ساخته است.
این موشک از فناوریهای پیشرفتهی متعددی بهره میبرد و توانایی حمل بارهای بسیار سنگین به اعماق فضا را دارد. موفقیت مأموریت آرتمیس 1 و آمادگی آرتمیس 2 نشان داده است که SLS میتواند نقش کلیدی خود را در برنامهی بازگشت انسان به ماه ایفا کند.
سامانههای ماهنشین و حضور شرکتهای تجاری
یکی از مهمترین تفاوتهای برنامهی آرتمیس با برنامه آپولو، مشارکت گستردهی بخش خصوصی است. ناسا به جای توسعهی کامل همهی تجهیزات، بخشی از مسؤولیت طراحی و ساخت سامانههای فرود را به شرکتهای تجاری واگذار کرده است. دو سامانه اصلی که در برنامهی آرتمیس مورد توجه قرار دارند شامل استارشیپ و بلومون میشوند.
استارشیپ اچالاس (Starship HLS)
این فضاپیما تحت برنامهی سامانهی فرود انسانی، نسخهی ویژهای از «استارشیپ» (Starship) که توسط شرکت اسپیسایکس توسعه یافته و برای انتقال فضانوردان میان مدار ماه و سطح آن طراحی شده است.
بلو مون (Blue Moon)
در کنار استارشیپ HLS، ناسا شرکت بلو اوریجین (Blue Origin) را هم برای توسعهی سامانه فرود قمری انتخاب کرده است. سامانهی بلو مون بخشی از راهبرد ناسا برای ایجاد رقابت، افزایش قابلیت اطمینان و کاهش وابستگی به یک پیمانکار واحد محسوب میشود. این فضاپیما برای انتقال فضانوردان و تجهیزات میان مدار ماه و سطح آن طراحی شده است و در مأموریتهای آینده میتواند نقش مهمی در ایجاد زیرساختهای دائمی در ماه ایفا کند.
حضور دو سامانهی فرود مستقل به ناسا امکان میدهد تا انعطافپذیری بیشتری در برنامههای بلندمدت خود داشته باشد و در صورت بروز مشکل در یکی از سامانهها، نیاز به توقف کل برنامه نباشد. همچنین از دیدگاه مهندسی، آرتمیس 3 نخستین فرصت برای بررسی شیوهی تعامل فضاپیمای اوریون با سامانههای فرود نسل جدید خواهد بود؛ موضوعی که برای مأموریتهای آینده اهمیت کلیدی دارد.
روند مأموریت آرتمیس 3
آرتمیس 3 با اجرای چند نمایش فناوری، یکی از پیچیدهترین مأموریتهای سرنشیندار تاریخ ناسا به شمار میرود که شامل سه پرتاب مجزا و چندین عملیات ملاقات و اتصال مداری است. برای درک اهمیت آرتمیس 3 باید روند گامبهگام آن را بررسی کرد. هر مرحله از مأموریت به گونهای طراحی شده است که بخشی از فناوریهای موردنیاز برای بازگشت انسان به ماه را آزمایش کند.
پرتاب فضاپیمای آزمایشی بلو اوریجین
پیش از اعزام فضانوردان، فضاپیمای آزمایشی شرکت بلو اوریجین متعلق به «جف بزوس» (Jeff Bezos) به مدار زمین پرتاب میشود. این سفینه فضایی میتواند تا حدود 90 روز در مدار باقی بماند و برای انجام آزمایشهای ملاقات و اتصال با فضاپیمای اوریون آماده شود.
پرتاب اوریون و ورود به مدار زمین
در ادامه، چهار فضانورد مأموریت با استفاده از موشک SLS و فضاپیمای اوریون از سکوی پرتاب 39B مرکز فضایی کندی راهی فضا میشوند. برخلاف آرتمیس 2، این مأموریت به سوی ماه حرکت نمیکند و اوریون پس از جدایی از موشک، با کمک ماژول خدمات اروپایی خود در مداری دایرهای در ارتفاع تقریبا 430 کیلومتر از سطح زمین قرار میگیرد.
ملاقات و اتصال با فضاپیمای بلو اوریجین
پس از استقرار در مدار، اوریون به فضاپیمای بلو اوریجین نزدیک شده و به آن متصل میشود. فضانوردان در این مرحله عملکرد سامانههای فضاپیما و سازگاری آن با لباس فضایی نسل جدید AxEMU ساخت شرکت «آکسیوم اسپیس» (Axiom Space) را ارزیابی میکنند. همچنین اوریون حدود دو روز کنترل وضعیت و هدایت مجموعهی متصل شده را بر عهده خواهد داشت.
ملاقات و اتصال با استارشیپ اسپیسایکس
همزمان با انجام آزمایشهای پیشین، یک فضاپیمای استارشیپ اسپیسایکس متعلق به «ایلان ماسک» (Elon Musk) هم به مدار زمین پرتاب میشود. پس از جدایی اوریون از فضاپیمای بلو مون شرکت بلو اوریجین، این فضاپیما با استارشیپ HLS ملاقات کرده و عملیات اتصال را انجام میدهد. استارشیپ در این مأموریت کابین خدمه ندارد و فضانوردان در تمام مدت درون اوریون باقی میمانند. این اتصال حدود یک روز ادامه خواهد داشت.
ارزیابی سامانهها و فناوریهای کلیدی
در طول عملیات اتصال، ناسا عملکرد سامانههای هدایت، ارتباطات، پیشرانش، ناوبری و هماهنگی میان فضاپیماهای مختلف را بررسی میکند. دادههای بهدست آمده برای توسعهی مأموریتهای آینده، بهویژه آرتمیس 4 و فرودهای سرنشیندار بر ماه، اهمیت زیادی خواهد داشت.
بازگشت به زمین
پس از پایان آزمایشها و حدود دو هفته پس از آغاز مأموریت، اوریون از استارشیپ جدا میشود و مسیر بازگشت به زمین را در پیش میگیرد. این فضاپیما با استفاده از سپر حرارتی بهبودیافته وارد جو زمین میشود. در نهایت در اقیانوس آرام و در نزدیکی سواحل سن دیگو فرود میآید و نیروهای بازیابی آن را از آب بیرون میآورند.
تفاوت برنامه جدید آرتمیس 3 با طرح اولیه
بسیاری از علاقهمندان به فضا هنوز آرتمیس 3 را با نسخه اولیه این مأموریت میشناسند. در طرح اولیه، هدف اصلی فرود فضانوردان در قطب جنوب ماه بود. این مأموریت قرار بود نخستین حضور انسان بر سطح ماه پس از بیش از نیم قرن را رقم بزند. اما در معماری جدید، تمرکز از «فرود» به «آمادهسازی برای فرود» تغییر کرده است.
مهمترین تفاوتهای دو نسخه مأموریت شامل حذف فرود سرنشیندار بر سطح ماه، تمرکز بر آزمایش سامانههای اتصال، اعتبارسنجی فناوریهای ماهنشین، کاهش ریسک مأموریتهای آینده و فراهمسازی بستر عملیاتی برای آرتمیس 4 میشود.
این تغییر اگرچه در ظاهر یک عقبگرد به نظر میرسد، اما از دیدگاه مهندسی فضایی اقدامی منطقی برای افزایش ضریب موفقیت مأموریتهای بعدی محسوب میشود.
چرا ناسا برنامه آرتمیس را تغییر داد؟
مأموریتهای فضایی بزرگ همواره با چالشهای فنی، مالی و زمانی همراه هستند. در برنامهی اولیه، قرار بود آرتمیس 3 نخستین فرود سرنشیندار ناسا بر ماه را از زمان مأموریت آپولو 17 رقم بزند. با این حال، توسعهی سامانههای کلیدی مأموریت مانند سامانهی فرود انسانی (Human Landing System)، لباسهای فضایی نسل جدید ساخت آکسیوم اسپیس و برخی زیرساختهای پشتیبانی، با پیچیدگیهای پیشبینی نشده روبهرو شد.
بنابراین ناسا پس از بررسی شرایط موجود به این نتیجه رسید که انجام مستقیم مأموریت فرود بدون آزمایش کامل همهی سامانهها میتواند ریسک و چالشهای مأموریت را افزایش دهد و تصمیم گرفت تا یک مرحلهی آزمایشی میان آرتمیس 2 و مأموریت فرود نهایی انجام شود.
ناسا اکنون همان رویکرد دوران آپولو، یعنی آزمایش گامبهگام فناوریها قبل از فرود نهایی را دنبال میکند. تغییر رویکردی که چند مزیت مهم دارد:
- افزایش ایمنی خدمه
- کاهش احتمال بروز نقص در عملیات فرود
- اعتبارسنجی فناوریهای تازه
- تجربهی عملی در اتصال سامانههای مختلف
- فرصت کافی برای رفع مشکلات احتمالی
چالشهای فنی پیش روی آرتمیس 3
اجرای مأموریتی در این ابعاد با چالشهای متعددی همراه است. ناسا باید مجموعهای از فناوریهای پیچیده را بهصورت همزمان مدیریت کند.
هماهنگی سامانههای مختلف
برنامه آرتمیس شامل همکاری ناسا، آژانس فضایی اروپا و چندین شرکت خصوصی است. هماهنگی میان این مجموعهی بزرگ از سازمانها یکی از دشوارترین بخشهای پروژه محسوب میشود.
پیچیدگی عملیات اتصال
عملیات اتصال در فضا بسیار پیچیدهتر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر میرسد. هرچند این کار بارها در مأموریتهای فضایی مختلف، از جمله ایستگاه فضایی بینالمللی انجام شده است اما هر بار نیاز به محاسبات خود دارد و حتی اختلافی جزئی در سرعت یا موقعیت دو فضاپیما میتواند عملیات را با مشکل مواجه کند.
اطمینان از عملکرد سامانههای فرود
سامانههای ماهنشین هنوز در حال توسعه هستند و آرتمیس 3 نخستین فرصت برای آزمایش عملی بسیاری از قابلیتهای آنها خواهد بود.
مدیریت هزینهها
برنامه آرتمیس یکی از پرهزینهترین پروژههای فضایی تاریخ محسوب میشود. کنترل هزینهها در کنار حفظ ایمنی و کیفیت فنی از مهمترین چالشهای ناسا است. در آرتمیس 3 به دلیل پیچیدگی زیاد، مدیریت هزینهها و آمادگی برای مأموریتهای آینده اهمیت ویژهای دارد.
پس از آرتمیس 3
برای درک اهمیت واقعی آرتمیس 3 باید آن را مقدمهای برای مأموریت آرتمیس 4 در سال 2028 دانست. تقریبا تمام فناوریهای که در مأموریت فرود آینده استفاده خواهند شد، ابتدا در آرتمیس 3 ارزیابی میشوند. اگر تیم مأموریت عملیات ملاقات مداری، اتصال، تبادل داده، هماهنگی خدمه و عملکرد سامانههای فرود را با موفقیت پیش ببرد، ناسا میتواند با اطمینان بیشتری مأموریت فرود سرنشیندار را اجرا کند.
به بیان دیگر، آرتمیس 3 همان نقشی را برای آرتمیس 4 ایفا میکند که آپولو 10 برای مأموریت آپولو 11 داشت. یعنی یک آزمایش جامع پیش از گام نهایی محسوب میشود. طبق برنامه، فضانوردان آرتمیس 4 در قطب جنوب ماه فرود میآیند و حدود یک هفته روی سطح آن میمانند.
بشر میتواند از آب یخزده در دهانههای همیشه سایهدار این منطقه، روزی برای تأمین آب آشامیدنی، تولید اکسیژن و سوخت موشک استفاده کند. برنامهی ماه ناسا اکنون شامل سه گام اصلی است:
- پیش از 2029: فرودگرهای رباتیک و پهپادهای جهنده، قطب جنوب ماه را بررسی کرده و ابزارهای علمی را به سطح آن میرسانند.
- از 2029 به بعد: مأموریتهای مکرر سرنشیندار، این سایت را گسترش خواهند داد.
- تا اواسط دهه 2030: ناسا سکونتگاههای نیمهدائمی را برای فضانوردان با اقامت طولانیمدت در ماه، تدارک میبیند.
بدین ترتیب یک پایگاه عملیاتی شکل میگیرد که امکان تحقیقات علمی پایدار و آزمایش فناوری را برای استخراج منابع ماه و مأموریتهای آینده به فراهم میکند.
اهمیت آرتمیس 3 برای آینده اکتشافات فضایی
اهمیت آرتمیس 3 تنها به برنامهی بازگشت انسان به ماه محدود نمیشود. این مأموریت بخشی از راهبرد بلندمدت ناسا برای حضور پایدار انسان در فضای دوردست است.
فناوریهایی که در آرتمیس 3 آزمایش میشوند، در آینده میتوانند در زمینهی ایجاد پایگاههای دائمی در ماه، استخراج منابع قمری، توسعهی ایستگاه مداری ماه، پشتیبانی از مأموریتهای اعماق فضا و آمادهسازی سفرهای سرنشیندار به مریخ بهکار روند. از این منظر، آرتمیس 3 پلی میان مأموریتهای امروزی و رؤیای دیرینه بشر برای تبدیل شدن به یک گونه چندسیارهای محسوب میشود.
جمعبندی
نسخهی تازهی آرتمیس 3 دیگر مأموریت فرود بر ماه نیست، اما همچنان یکی از مهمترین مراحل پروژه آرتمیس به شمار میرود. ناسا این مأموریت را با هدف آزمایش فناوریهای حیاتی، اعتبارسنجی سامانههای فرود قمری، ارزیابی عملیات اتصال مداری و آمادهسازی مأموریتهای آینده طراحی کرده است.
موفقیت آرتمیس 3 به ناسا کمک خواهد کرد تا ریسک مأموریتهای بعدی را کاهش دهد و مسیر را برای بازگشت پایدار انسان به ماه هموار سازد. به همین دلیل بسیاری از کارشناسان این مأموریت را حلقه اتصال میان دستاوردهای امروز و عصر جدید اکتشافات فضایی میدانند؛ عصری که در آن ماه نه مقصد نهایی، بلکه سکوی پرتاب بشر به سوی مریخ و فراتر از آن خواهد بود.
عکس کاور: طرحی گرافیکی از مأموریت آرتمیس 3 در مدار زمین
Credit: Tony Bela
منابع: NASA, Space, Yahoo, BBC
نوشته آشنایی با مأموریت آرتمیس ۳؛ سکوی آزمایش تجهیزات سفر انسان به ماه اولین بار در دیجیکالا مگ. پدیدار شد.













0 نظرات