روسیه حداقل 8 تا از بهترین جنگنده های خود را بر فراز اوکراین از دست داده است

روسیه با وجود از دست دادن حداقل ۸ فروند از بهترین جنگنده‌های خود بر فرااز اوکراین، در طول جنگ تعداد بیشتری از آن‌ها را ساخته و به خدمت گرفته است که بر توان هوایی این کشور می‌افزاید.

درگیری‌های هوایی در جنگ اوکراین، عملکرد جنگنده‌های پیشرفته‌ای مانند سوخو-۳۵ (Su-35) روسیه را به چالش کشیده است. با وجود ادعاهای متناقض و ابهام در تأیید پیروزی‌ها و تلفات، این جنگنده همچنان نقش مهمی در استراتژی نظامی روسیه ایفا می‌کند. تحولات اخیر نشان می‌دهد که حتی با وجود از دست دادن تعدادی از این هواپیماها، خط تولید آن‌ها همچنان فعال است. این مقاله به بررسی دقیق‌تر عملکرد و سرنوشت سوخو-۳۵ در این نبرد می‌پردازد.

معرفی سوخو-۳۵: برتری هوایی در برابر واقعیت جنگ

جنگنده سوخو-۳۵ (Su-35S) که نسخه‌ای مدرن از جنگنده برتری هوایی دوران شوروی، Su-27M، به شمار می‌رود، از سال ۲۰۱۴ وارد خدمت نیروی هوایی روسیه شد. سوخو-۳۵ با هدف رقابت با جنگنده‌های F-15 و جایگزین‌های آن طراحی شده و از ویژگی‌های برجسته‌ای برخوردار است. این جنگنده به موتورهای AL-41F1S مجهز به نازل‌های با قابلیت تغییر بردار رانش، رادار آرایه فازی پسیو Irbis-E با برد شناسایی حدود ۴۰۰ کیلومتر، مجموعه اخلالگر Khibiny، سامانه جست‌وجو و ردیابی فروسرخ (IRST) و توانایی حمل موشک‌های دوربرد R-37M و ضد رادار Kh-31 مجهز است.

سوخو-۳۵ با ۱۴ جایگاه تسلیحات و قابلیت حمل بیش از ۸,۰۰۰ کیلوگرم مهمات، ماشینی واقعاً قدرتمند محسوب می‌شود. اولین عملیات رزمی آن در سوریه، در ژانویه ۲۰۱۶، نشان‌دهنده توانایی‌هایش در مأموریت‌های رهگیری و ایجاد ترس بود. اما در اوکراین، شرایط جنگی متفاوت از آنچه برای این جنگنده طراحی شده بود، رقم خورد.

عملکرد و تلفات سوخو-۳۵ در نبرد اوکراین

در اوایل تهاجم فوریه ۲۰۲۲، جنگنده‌های Su-35 با موشک‌های R-77-1 برتری هوایی اولیه را در اوکراین به دست آوردند و تا سپتامبر ۲۰۲۲ حداقل ۷ پیروزی هوایی را به ثبت رساندند. با این حال، با گسترش سامانه‌های پدافند هوایی متحرک اوکراین، پروازهای تهاجمی Su-35ها بسیار پرهزینه شد و اولین سقوط یک Su-35 در ۳ آوریل ۲۰۲۲ نزدیک ایزیوم اتفاق افتاد. از آن زمان، این جنگنده‌ها عمدتاً در پشت خطوط خودی، برای اسکورت بمب‌افکن‌ها و سرکوب رادارهای اوکراینی با موشک‌های Kh-31P و به‌ویژه موشک‌های دوربرد R-37M استفاده می‌شوند.

• نقص بزرگ سوخو 35: چرا بهترین جنگنده روسیه در میدان نبرد اوکراین ناتوان است؟
• شکارچی بی‌رحم در آسمان؛ تکنولوژی‌های پنهان جنگنده سوخو 35 که نمی‌دانستید
• چرا جنگنده روسی سوخو ۳۵ اس – Su-35S همچنان یکی از بهترین پرنده‌های آسمان است؟

موشک R-37M با برد ۳۰۰ تا ۴۰۰ کیلومتری خود، تأثیر روانی قابل‌توجهی بر نیروی هوایی اوکراین گذاشته و خلبانان اوکراینی را مجبور به پرواز در ارتفاع پایین یا لغو مأموریت‌ها کرده است. مقامات اوکراینی نیز اذعان دارند که جنگنده‌های روسیه در اوکراین با این موشک‌ها، برد دید و شلیک بیشتری دارند؛ حتی در برابر F-16های آمریکایی که کی‌یف سال‌ها منتظر دریافتشان بود. F-16ها در مقابله با پهپادها و موشک‌های کروز عملکرد عالی دارند، اما در ارتفاع بالا، شانسی در برابر سوخو-۳۵ مجهز به R-37M پیدا نمی‌کنند.

تلفات و پیروزی‌ها: ابهام در کارنامه جنگنده‌های روسیه

منابع مستقل حداقل ۸ فروند جنگنده سوخو-۳۵ روسیه را به‌طور بصری تأییدشده از دست رفته می‌دانند، در حالی که اوکراین ادعای سقوط حدود ۲۵ فروند را دارد. این تلفات شامل دو مورد توسط سامانه‌های پاتریوت (Patriot) در می ۲۰۲۳ و یک مورد توسط سامانه S-300 خود روسیه در سپتامبر ۲۰۲۳ (آتش خودی) می‌شود. نکته قابل‌توجه این است که هیچ‌یک از سقوط‌های Su-35 تاکنون به‌عنوان نتیجه درگیری هوایی مستقل تأیید نشده؛ تمامی موارد اثبات‌شده ناشی از آتش‌سوزی زمینی بوده‌اند.

در مورد پیروزی‌های هوایی، شرکت روسی Rostec ادعا می‌کند Su-35 بیش از ۲۰ هواپیمای اوکراینی را سرنگون کرده، اما تحلیلگران مستقل RUSI این رقم را بسیار کمتر و در حد یک “مشت” پیروزی در چهار سال می‌دانند، به‌ویژه در مقایسه با موشک‌های PL-15E چینی که به‌سرعت علیه جنگنده‌های مدرن به کار گرفته شدند. با این حال، علی‌رغم این تلفات، روسیه در حال حاضر جنگنده‌های مدرن بیشتری نسبت به ابتدای جنگ در اختیار دارد. بر اساس برآوردهای RUSI، حدود ۲۰ فروند Su-35S و Su-30SM2 از فوریه ۲۰۲۲ از بین رفته یا آسیب جدی دیده‌اند، اما کارخانه Komsomolsk-on-Amur هر سال به تحویل این جنگنده‌ها ادامه داده است. در نتیجه، اوکراین این جنگنده‌ها را کندتر از آنکه روسیه می‌سازد، منهدم می‌کند.

ادعاهای می ۲۰۲۴ و ابهامات پابرجا

در می ۲۰۲۴، ادعاهای متناقضی منتشر شد: ۱۵ می، روسیه ادعا کرد یک جنگنده Su-35 یک فروند F-16 اوکراینی را در مرز سومی-کورسک سرنگون کرده، اما این ادعا هرگز تأیید نشد. اوکراین نیز از زمان ورود F-16ها در سال ۲۰۲۴، هیچ‌گونه از دست دادن این جنگنده‌ها را به دلیل درگیری هوایی با جنگنده‌های روسی تأیید نکرده است. روز بعد، در ۱۶ می، نیروی هوایی اوکراین اعلام کرد یک Su-35 دیگر را در منطقه کورسک سرنگون کرده و تصاویر پهپادی از لاشه آن منتشر کرد، اما جزئیاتی درباره عامل سرنگونی ارائه نداد. این حوادث نشان‌دهنده ابهام در تأیید پیروزی‌ها و تلفات در نبردهای هوایی دوربرد اوکراین است.

دفاع از سوخو-۳۵: نبردی متفاوت از آنچه طراحی شده بود

مدافعان Su-35 استدلال می‌کنند که عملکرد آن در اوکراین نباید ضعف تلقی شود. نخست، آسمان اوکراین با سامانه‌های پدافند هوایی متحرک، محیطی به‌شدت خطرناک برای هر هواپیما است و هر نیروی هوایی منطقی، پرهیز از پروازهای نفوذی را انتخاب می‌کند. دوم، خلبانان روسی به‌طور محسوسی در نبردهای هوایی نسبت به سال ۲۰۲۲ بهبود یافته‌اند و ساعات پرواز عملیاتی آن‌ها افزایش یافته است. سوم، با وجود “مشت” پیروزی هوایی و عدم تأیید مستقل هیچ تلفات هوایی برای سوخو-۳۵، این جنگنده کارنامه موفقی در برابر جنگنده‌های دشمن دارد. چهارم، Su-35 هرگز در جنگی که برای آن ساخته شده بود، یعنی نبرد مستقیم برای برتری هوایی در برابر بسته‌های تهاجمی دشمن، درگیر نشده است؛ بلکه با کمین‌های سام و میگ‌های در ارتفاع پایین مواجه شده است. این دلایل نشان می‌دهند که قابلیت‌های کامل این جنگنده ۱۰۰ میلیون دلاری، هنوز به طور کامل در بوته آزمایش قرار نگرفته است.

جایگاه سوخو-۳۵ در بازار جهانی

وضعیت بازار صادرات برای سوخو-۳۵ پیچیده است. الجزایر جدیدترین خریدار این جنگنده شده و ایران نیز در ژانویه ۲۰۲۵ خرید آن را تأیید کرده است. اما چین، اولین مشتری صادراتی، پس از خرید ۲۴ فروند در اواخر دهه ۲۰۱۰، به دلیل تولید جنگنده داخلی J-16، از خرید بیشتر منصرف شد. کارنامه رزمی Su-35 به دلیل نبردهای دوربرد و ابهام در تأیید پیروزی‌ها و تلفات، هم‌زمان می‌تواند هم جذاب و هم محل تردید برای مشتریان خارجی باشد.

جنگنده‌های Su-35 که با هدف برتری هوایی در نبردهای نزدیک به اوکراین اعزام شدند، اکنون پس از چهار سال، عمدتاً از فاصله‌های بیش از ۱۰۰ کیلومتر به جنگ ادامه می‌دهند.