شهر گمشده مایاها پس از هزار سال در دل جنگل‌های مکزیک کشف شد

پژوهشگران و باستان شناسان سرانجام پس از سال‌ها کاوش، موفق به کشف شهر گمشده مایاها در مکزیک و در اعماق جنگل شدند.

تمدن مایا برای هزاران سال یکی از قدرتمندترین و تأثیرگذارترین فرهنگ‌های منطقه آمریکای میانه بود و ردپای آن هنوز در دل جنگل‌های انبوه این سرزمین دیده می‌شود. با وجود دهه‌ها کاوش باستان‌ شناسی، پژوهشگران همچنان به شهرهای گمشده‌ای برمی‌خورند که قرن‌ها از چشم انسان پنهان مانده‌اند. اکنون باستان‌شناسان از کشف شهری تازه از تمدن مایا خبر داده‌اند. این محوطه‌ به دلیل وضعیت استثنایی حفظ آثار، می‌تواند یکی از سالم‌ترین و بهترین نمونه‌های شناخته‌ شده از شهرهای این تمدن باستانی باشد و اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی، معماری و فرهنگ مایاها در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

مؤسسه ملی مردم‌ شناسی و تاریخ مکزیک به‌ تازگی از کشف یکی دیگر از شهرهای گمشده تمدن مایا در دل جنگل‌های انبوه جنوب این کشور خبر داده است. این شهر باستانی در اعماق ذخیره‌گاه زیست‌ کره کالاکمول، یکی از مهم‌ترین مناطق حفاظت‌ شده مکزیک، پنهان مانده بود و دسترسی به آن چنان دشوار است که باستان‌ شناسان نام «مینانبِه» را برای آن برگزیده‌اند. (واژه‌ای از زبان مایایی یوکاتِک که معنای آن «هیچ راهی وجود ندارد» است)

کشف شهر گمشده مایاها در مکزیک

این نام‌گذاری بی‌دلیل نیست. اعضای گروه کاوش برای رسیدن به این محوطه مجبور شدند مسیر خود را از میان جنگلی متراکم و پوشیده از گیاهان انبوه باز کنند. این مسیر طی قرن‌ها تقریبا دست‌ نخورده باقی مانده بود. همین انزوای جغرافیایی باعث شده شهر از آسیب‌های انسانی، به‌ ویژه حفاری‌های غیرمجاز و غارت آثار باستانی، تا حد زیادی در امان بماند. در نتیجه، «مینانبِه» امروز یکی از سالم‌ترین و ارزشمندترین محوطه‌های شناخته‌ شده تمدن مایا به شمار می‌رود و می‌تواند اطلاعات کم‌نظیری درباره معماری، فرهنگ و شیوه زندگی این تمدن باستانی در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

به گفته ایوان اشپرایتس، باستان‌ شناس مؤسسه مطالعات انسان‌ شناسی و فضایی اسلوونی و از اعضای گروه کاوش، در مقایسه با تمام محوطه‌هایی که پیش‌تر بررسی کرده بودیم، دسترسی به این مکان بسیار سخت‌تر بود و رسیدن به آن تلاش زیادی می‌طلبید. او در ادامه با اشاره به اهمیت این کشف افزود

با وجود این دشواری‌ها، این نخستین محوطه‌ای است که در سه سال گذشته آن را کاملا سالم و بدون هیچ نشانه‌ای از حفاری غیرمجاز یا غارت یافته‌ایم. چنین اتفاقی برای ما یک کشف استثنایی و غافلگیرکننده بود. دست‌ نخورده ماندن این شهر باستانی فرصتی کم‌نظیر در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد تا بدون آسیب‌های ناشی از غارت آثار تاریخی، ساختار شهر و زندگی مردم مایا را با دقت بیشتری مطالعه کنند.

• حقایق شگفت‌انگیز در مورد تمدن باستانی مایا
• چرا معابد باستانی مایا بسیار شبیه معابد باستانی اندونزی هستند؟

از آسمان تا دل جنگل

کشف شهر «مینانبِه» نتیجه پروژه‌ای نبود که به‌ تازگی آغاز شده باشد، بلکه حاصل سال‌ها برنامه‌ریزی و پژوهشی است که با حمایت مؤسسه ملی مردم‌ شناسی و تاریخ مکزیک انجام شده است. در نخستین مرحله، باستان‌ شناسان با استفاده از فناوری لیدار از بخش‌هایی از شبه‌ جزیره یوکاتان تصویربرداری و نقشه‌برداری هوایی کردند. این فناوری با بهره‌گیری از پرتوهای لیزر، می‌تواند پوشش انبوه جنگل را به‌ صورت مجازی کنار بزند و ساختارهای پنهان زیر درختان را آشکار کند.

پس از تحلیل داده‌های لیدار، پژوهشگران چندین نقطه را که احتمال وجود بقایای یک شهر باستانی در آن‌ها بالا بود، برای بررسی میدانی انتخاب کردند. آن‌ها طی سال‌های 2023 و 2024 به این مناطق سفر کردند، اما در آن زمان هیچ‌ یک از این جستجوها به کشف مورد انتظار منجر نشد. با این حال، ادامه کاوش‌ها سرانجام نتیجه داد و به شناسایی شهر گمشده «مینانبِه» انجامید.

منطقه‌ای که بعدها مشخص شد شهر گمشده «مینانبِه» در آن نهفته است، آخرین نقطه‌ای بود که گروه باستان‌ شناسی برای بررسی انتخاب کرده بود. پس از ناکامی در بررسی دیگر مناطق، این محل آخرین امید پژوهشگران به شمار می‌رفت. رسیدن به این شهر باستانی نیز کار ساده‌ای نبود. اعضای گروه ابتدا مجبور شدند حدود 5 کیلومتر از مسیر را با بریدن و کنار زدن پوشش متراکم جنگل باز کنند؛ کاری طاقت‌فرسا که روزها زمان برد. پس از آن نیز نزدیک به ۶ کیلومتر دیگر را در دل جنگل پیاده‌روی کردند تا سرانجام به بقایای شهر برسند.

تمام این سختی‌ها در نهایت ارزش داشت. آخرین گزینه کاوش، همان جایی بود که یکی از سالم‌ترین شهرهای شناخته‌ شده تمدن مایا در آن پنهان شده بود. این کشف ارزشمند سرانجام سال‌ها جستجو و تلاش بی‌وقفه باستان‌ شناسان را به ثمر رساند.

• ۳ دلیل اصلی فروپاشی تمدن مایا؛ از خشکسالی تا جنگ‌های داخلی
• کشف شهر غرق شده در چین با هرمی شبیه به مایاها

شهری پنهان در دل جنگل

پس از عبور از مسیرهای دشوار و پوشیده از جنگل، باستان‌ شناسان سرانجام با بقایای شهری روبه‌رو شدند که نزدیک به 15 هکتار وسعت داشت. این محوطه تنها مجموعه‌ای از چند بنای پراکنده نبود، بلکه ساختار یک شهر کامل را در خود جای داده بود. مرکز شهری و ساختمان‌های گوناگون و تراس‌های مهندسی‌ شده، کانال‌های هدایت آب و دیگر سازه‌هایی که در این منطقه یافت شدند، از برنامه‌ریزی دقیق و پیشرفت معماری مایاها حکایت دارند.

در میان این آثار، هرمی باشکوه با ارتفاعی حدود 13 متر بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرد. این معبد به سبک معماری ریو بِک (Río Bec) ساخته شده است. این سبک به دوره کلاسیک تمدن مایا، یعنی حدود سال‌های 600 تا 900 میلادی، تعلق دارد. علاوه بر آن، کاوشگران 14 سنگ‌ نوشته یادمانی و چندین محراب نیز در این شهر کشف کردند که از ارزشمندترین یافته‌های محوطه به شمار می‌روند.

برای مطالعه دقیق این آثار، گروه پژوهشی نزدیک به 500 تصویر با وضوح بالا از سنگ‌نوشته‌ها و دیگر اشیای باستانی تهیه کرد و آن‌ها را در اختیار متخصص کتیبه‌ شناسی پروژه قرار داد. او با استفاده از این تصاویر، مدل‌های سه‌ بعدی دقیقی از آثار ساخت و آن‌ها را مورد بررسی قرار داد. این تحلیل‌ها اطلاعات ارزشمندی دربارهٔ تاریخ، آیین‌ها و رویدادهای ثبت‌ شده در شهر آشکار کرد.

یکی از جالب‌ترین یافته‌ها، سنگ‌نوشته‌ای بود که صحنه‌ای آیینی یا تاریخی را به تصویر می‌کشید. در این عکس شخصیتی دیده می‌شود که چاقو یا تبری در دست دارد و قصد دارد سر فرد دیگری را از تن جدا کند. در کنار این نقش، نشانه‌هایی از گاه‌شماری مایا نیز حک شده است. این عناصر می‌توانند به پژوهشگران در تعیین زمان وقوع این رویداد و بازسازی بخشی از تاریخ فراموش‌ شده شهر «مینانبِه» کمک کنند.

اوکتاویو اسپارسا اولگوئین، متخصص کتیبه‌ شناسی و مسئول بررسی سنگ‌نوشته‌های شهر مینانبِه، معتقد است که این آثار می‌توانند زمان شکوفایی و افول این شهر را با دقت بیشتری مشخص کنند. به گفته او، این سنگ‌نوشته‌ها سرنخی بسیار ارزشمند در اختیار ما قرار می‌دهند. به احتمال زیاد، همه یا بخشی از این یادمان‌های سنگی در واپسین سال‌های دوره کلاسیک تمدن مایا برپا شده‌اند. این دوره‌ اندکی پیش از متروک شدن بسیاری از شهرهای این منطقه، در حدود سده دهم میلادی، به پایان رسید.

بررسی دیگر کتیبه‌های هیروگلیفی نیز نتایج مهمی به همراه داشته است. برخی از این نوشته‌ها به رویدادهایی در اواخر سده هفتم میلادی اشاره می‌کنند. این موضوع نشان می‌دهد تعدادی از آثار کشف‌ شده احتمالا از کهن‌ترین سنگ‌نوشته‌های شناخته‌ شده در این بخش از سرزمین مایا هستند.

در کنار این شواهد، معماری شهر، سامانه‌های مدیریت آب و محتوای کتیبه‌ها تصویری روشن‌تر از جایگاه مینانبِه ارائه می‌کنند. مجموعه این یافته‌ها نشان می‌دهد که این شهر تنها یک سکونتگاه دورافتاده نبوده، بلکه در دوره کلاسیک متأخر تمدن مایا بخشی از شبکه‌ای گسترده و سازمان‌ یافته از مراکز شهری بوده است. این شبکه‌ بر پایه تجارت، کشاورزی و روابط سیاسی میان شهرهای مایا شکل گرفته بود و نقشی مهم در پویایی این تمدن ایفا می‌کرد.

• چهره واقعی پادشاه مایاها کشف شد؛ فصانوردان باستانی واقعیت نداشت!
• کشف راز گوش‌سوراخ‌کن‌های باستانی؛ آیینی که هویت کودکان مایا را می‌ساخت
• هیروگلیف‌های 1400 ساله نام ملکه قدرتمند مایا را فاش کردند