شستشوی بینی، ترفندی باستانی برای جلوگیری از سرماخوردگی

شستشوی بینی با محلول آب‌نمک، یک روش باستانی که بیش از ۵۰۰۰ سال قدمت دارد، اکنون توسط علم مدرن به عنوان ترفندی مؤثر برای محافظت در برابر سرماخوردگی تأیید شده است.

مفهوم شستشوی بینی با محلول آب‌نمک، یا رینش مجاری بینی با آب‌نمک، اولین بار در سیستم طب سنتی آیورودا در شبه‌قاره هند، بیش از ۵۰۰۰ سال پیش، معرفی شد. امروزه، علم مدرن به طور فزاینده‌ای اثربخشی این روش باستانی را به عنوان یک سپر محافظتی در برابر بسیاری از عوامل بیماری‌زای فصلی که منجر به سرماخوردگی می‌شوند، تأیید می‌کند.

ریشه‌های باستانی و تأیید علمی شستشوی بینی

در سال ۲۰۲۴، یک مطالعه بزرگ با بودجه مؤسسه ملی تحقیقات سلامت و مراقبت بریتانیا، شامل نزدیک به ۱۴,۰۰۰ نفر، نشان داد که استفاده از یک اسپری سالین ساده، بین ۳ تا ۶ بار در روز در اولین نشانه‌های عفونت، مدت زمان بیماری را حدود ۲۰ درصد کاهش می‌دهد. یک مطالعه پیگیری که سال گذشته منتشر شد، فواید مشابهی را گزارش کرد. پروفسور پاول لیتل از دانشگاه ساوتهمپتون، که رهبری هر دو مطالعه را بر عهده داشت، توضیح می‌دهد که کلرید سدیم (نمک) می‌تواند مکانیسم ضد ویروسی طبیعی در بینی را تحریک کند. به گفته او، کلرید موجود در محلول آب‌نمک توسط سلول‌های بینی و گلو جذب شده و در داخل این سلول‌ها به اسید هیپوکلروس تبدیل می‌شود که تکثیر ویروسی را مهار کرده و بار ویروسی در بینی را کاهش می‌دهد.

علی‌رغم بررسی‌های اولیه در پزشکی غربی از قرن ۱۹، این روش اغلب با شک و تردید مواجه بود. حتی در اوایل همه‌گیری کووید، بسیاری از متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، امکان پیشگیری از عفونت‌ها با شستشوی بینی با سالین را رد کردند و در ابتدا در لیست “افسانه‌های کووید” سازمان جهانی بهداشت قرار گرفت. با این حال، با انتشار پیوسته تحقیقات، این بخش حذف شد و اثبات شد که استفاده منظم از اسپری‌های سالین یا رینش بینی می‌تواند اثرات بیماری را محدود کند. یک مطالعه نشان داد افرادی که پس از مثبت شدن تست کووید خود به مدت ۲ هفته رینش بینی با سالین را انجام دادند، بیش از ۸ برابر کمتر در معرض بستری شدن در بیمارستان قرار گرفتند. این یافته‌ها، علاقه پزشکان را به توانایی آب‌نمک برای کاهش اثرات سایر عفونت‌های فصلی احیا کرد. دکتر دیوید راباگو، پزشک و استاد دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا، این روش را «ایمن و مؤثر» و همچنین «طبیعی و آسان برای درک» توصیف می‌کند.

مکانیسم اثر: چگونه آب‌نمک با ویروس‌ها مبارزه می‌کند؟

علاوه بر مهار تکثیر ویروسی در سلول‌های بینی، به نظر می‌رسد محلول آب‌نمک می‌تواند فعالیت گروهی از گلبول‌های سفید به نام نوتروفیل‌ها را افزایش دهد که به مبارزه با عوامل بیماری‌زا کمک می‌کنند. همچنین، این محلول توانایی مخاط را در احاطه و به دام انداختن ویروس‌ها بهبود می‌بخشد. دکتر امی بکستر، متخصص اطفال در دانشگاه آگوستا، توضیح می‌دهد که در حالت هیدراته کامل، سلول‌های مخاطی یک سد ایجاد کرده و ویروس‌ها را احاطه می‌کنند تا بتوان آنها را بلعید (که اسید معده آنها را تجزیه می‌کند) یا دفع کرد. او این فرآیند را به عملکرد صابون تشبیه می‌کند که با احاطه ذرات کثیفی، جداسازی آنها را آسان‌تر می‌سازد.

• سلامت بینی خود را جدی بگیرید: عطسه می‌تواند نشانه قارچ بینی باشد
• بینی شما،‌ آینه‌ای از سلامتی شما است!
• اگر بینی خود را می‌شویید، در معرض این عفونت هستید

به گفته دکتر بکستر، مجاری بینی با رطوبت کافی ممکن است چسبیدن ویروس‌ها را به گیرنده‌های موجود در بینی که برای ورود به بدن استفاده می‌شوند، مانند گیرنده ACE2 که توسط برخی از کروناویروس‌ها استفاده می‌شود، دشوارتر کند. مطالعات نشان داده‌اند که هرچه این گیرنده‌های ACE2 سفت‌تر و خشک‌تر باشند، چسبیدن ویروس به آنها آسان‌تر است. هرچه میکروبیوم بینی مایع‌تر باشد، چسبیدن ویروس به آنها دشوارتر است، زیرا هدف متحرکی را ایجاد می‌کند.

نکات مهم و ایمنی در استفاده از شستشوی بینی

اگرچه سوالات مختلفی در مورد شستشوی بینی، از جمله غلظت بهینه نمک، دوز ایده‌آل و بهترین روش کاربرد هنوز وجود دارد، اما نکات کلیدی مشخص هستند. دکتر بکستر پیشنهاد می‌کند برای تهیه محلول خانگی، ۸ اونس آب را با نصف قاشق چای‌خوری نمک و نصف قاشق چای‌خوری جوش شیرین مخلوط کنید. در حالی که رینش بینی با سالین به طور سنتی با استفاده از ظرفی شبیه به قوری به نام «نت‌‌پات» انجام می‌شد، مطالعه پروفسور لیتل نتایج قابل توجهی را با یک اسپری سالین پمپی ساده که می‌توان آن را به راحتی از داروخانه‌ها تهیه کرد، به دست آورد.

مطالعه لیتل نشان داد که حتی اسپری کردن بینی با سالین سه بار در روز می‌تواند حفاظت قابل توجهی را فراهم کند. دکتر بکستر اضافه می‌کند که مردان مسن، به ویژه آنهایی که اضافه وزن قابل توجهی دارند، بیشترین بهره را می‌برند. به گفته او، این افراد به دلیل داشتن سطح وسیع‌تری از مجاری بینی، بیشتر در معرض بار ویروسی بالا هستند و به حجم بیشتری از محلول سالین نیاز دارند.

نکته حیاتی هنگام تهیه محلول سالین خانگی این است که آب مورد استفاده باید ابتدا جوشانده یا تقطیر شده باشد، یا از آب یخ ذوب شده استفاده شود. این کار برای جلوگیری از عفونت‌های بالقوه کشنده ناشی از یک آمیب مغزخوار به نام «ناگلریا فولری» است که هر ساله تعداد کمی از افراد را در ایالات متحده، به‌ویژه در ایالت‌های جنوبی، درگیر می‌کند. محققان اکنون در حال بررسی این موضوع هستند که آیا شستشوی بینی با سالین می‌تواند راهی برای جلوگیری از گسترش سرماخوردگی‌ها و همچنین کاهش شدت آنها باشد.